Ders Detayları
Dersin Tanımı ve Öğrenme Çıktıları
Bu ders, uluslararası hukukun güncel meselelerini hukuki kaynaklar, farklı yorum biçimleri ve
eleştirel yaklaşımlar ışığında inceleyen yüksek lisans düzeyinde bir seminer dersidir. Ders,
uluslararası hukuka ilişkin farklı düzeylerde ön bilgiye sahip öğrencilere açıktır. Temel kaynaklar
öğrencilerin derse etkin katılımını desteklerken, seminer tartışmaları katılımcılardan hukuki
kaynaklara ve kanıta dayalı argümanlar geliştirmelerini, farklı görüşleri karşılaştırmalarını ve bu
argümanları eleştirel biçimde değerlendirmelerini beklemektedir.
Dersin içeriği, uluslararası hukuk düzeninin temel kavram ve ilkelerinden hareketle antlaşmalar
hukuku, devletin uluslararası sorumluluğu, kuvvet kullanma yasağı ve istisnaları, koruma
sorumluluğu, bireysel cezai sorumluluk ve mülteci hukuku gibi çağdaş uluslararası hukukun başlıca
tartışma alanlarına uzanmaktadır. Bu tematik incelemelere ek olarak ders, uluslararası hukuka
yönelik eleştirel yaklaşımlardan yararlanarak hukuk ile güç arasındaki ilişkiyi, meşruiyet
tartışmalarını ve uluslararası hukuk düzeninde reform arayışlarını da ele almaktadır.
Bu çerçevede ders, öğrencilerin yalnızca mevcut hukuk kurallarını ve kurumlarını anlamalarını değil,
aynı zamanda bunların nasıl yorumlandığını, uygulamada nasıl şekillendiğini ve değişen uluslararası
koşullar karşısında nasıl sorgulandığını değerlendirebilmelerini amaçlamaktadır.
Dersi başarıyla tamamlayan öğrenciler:
- Uluslararası hukukun belirli bir sorun alanına ilişkin temel ve yardımcı hukuk kaynaklarını belirleyebilir, sınıflandırabilir ve uygunlukları bakımından değerlendirebilir.
- Birincil hukuk kaynaklarını yorumlayabilir; alternatif hukuki yorumları karşılaştırabilir ve karşıt görüşleri dikkate alarak gerekçelendirilmiş bir hukuki argüman geliştirebilir ve savunabilir.
- Egemenlik, devletin uluslararası sorumluluğu, kuvvet kullanımı, sivillerin korunması, bireysel cezai sorumluluk, zorunlu göç ve deniz yetki alanlarına ilişkin uyuşmazlıkları ilgili hukuk kuralları, içtihat ve doktrin ışığında analiz edebilir.
- Hukuki iddiaları siyasi, etik ve diğer normatif argümanlardan ayırt edebilir ve bu farklı söylem biçimlerinin uluslararası hukuk tartışmalarındaki rolünü değerlendirebilir.
- Uluslararası hukuk kurallarını ve kurumlarını güç, katılım, eşitsizlik, temsil ve meşruiyet meselelerini dikkate alan farklı eleştirel yaklaşımlar üzerinden inceleyebilir ve değerlendirebilir.
- Belirli bir uluslararası hukuk sorunu hakkında bağımsız akademik araştırma tasarlayabilir ve yürütebilir; ulaştığı bulguları yazılı ve sözlü olarak açık, tutarlı ve kanıta dayalı biçimde sunabilir.
- Seminer ve yuvarlak masa tartışmalarında farklı hukuki pozisyonları eleştirel biçimde değerlendirebilir, bunlara yanıt verebilir ve akademik tartışmaya yapıcı biçimde katkıda bulunabilir.
Ders Gereklilikleri ve Değerlendirme
Öğrencilerin her hafta ders öncesinde ilgili okumaları tamamlamaları ve, varsa, haftanın vakasına ilişkin gerekli ön araştırmayı yapmaları beklenmektedir. Okuma listeleri üç kategori altında düzenlenmiştir: temel kaynaklar, uluslararası hukuk altyapısı sınırlı olan öğrenciler için hazırlık niteliğindeki metinleri; zorunlu okumalar, haftalık seminer tartışmalarının temelini oluşturan kaynakları; önerilen okumalar ise konuyu daha derinlemesine incelemek isteyen öğrenciler için tamamlayıcı çalışmaları içermektedir.
Derse düzenli ve zamanında katılım esastır. İzlencede belirtilen %80 devam zorunluluğu istisnasız uygulanacaktır. Tüm öğrencilerden akademik dürüstlük ilkelerine eksiksiz biçimde uymaları beklenir. İntihal, kaynakların uygunsuz kullanımı ve diğer akademik dürüstlük ihlalleri bakımından bölümün yürürlükteki akademik dürüstlük ve intihal kuralları uygulanacaktır.
| Değerlendirme | Ağırlık | Açıklama |
|---|---|---|
| Ara Sınav | 35% | 8. hafta yapılacaktır ve 2–7. haftalarda işlenen konuları kapsar. Saat ve yer HADI'de duyurulacaktır. |
| Final Sınavı | 45% | Dönem boyunca işlenen tüm konuları kapsar. Tarih, saat ve yer daha sonra duyurulacaktır. |
| Sunum | 10% | Öğrenci sunumları 14. hafta gerçekleştirilecektir. |
| Aktif Katılım | 10% | Ders içi tartışmalara aktif katılımı içerir. |
Ders Saati
Dersler her Çarşamba saat 18:30'da, İİBF 2. katta bulunan 2 No'lu Dekanlık Seminer Salonu'nda yapılır. Ders başladıktan sonra gelen öğrenciler sınıfa yalnızca ara sonrasında kabul edilir.
Gereklilikler
Öğrencilerin haftalık okumaları düzenli olarak tamamlamaları, derse hazırlıklı gelmeleri ve seminer tartışmalarına aktif biçimde katılmaları beklenmektedir. Sunum tarihleri sonradan değiştirilemeyecektir.
İzlence
Derse ilişkin tüm bilgiler ders izlencesinde yer almaktadır. Öğrencilerin izlenceyi dikkatle incelemeleri ve takip etmeleri beklenmektedir. Dersle ilgili güncellemeler bu sayfa üzerinden paylaşılacaktır.
HADI Platformu
Sınav tarihleri, değerlendirme sonuçları ve diğer duyurular HADI'den paylaşılacaktır. Güncel duyuruları zamanında alabilmek için HADI'de kayıtlı e-posta adresinizin doğru olduğundan emin olunuz.
DERS İZLENCESİ
İlk hafta, bu derse ve işleyişine dair temel bilgiler paylaşıldıktan sonra “uluslararası hukuk nedir?” sorusundan hareketle uluslararası hukukun niteliğini, işleyişini ve hukuk düzeni içindeki özgün yapısı tartışılacaktır.
Zorunlu Okuma
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, çev. Yücel Acer, İbrahim Kaya, M. Turgut Demirtepe ve G. Engin Şimşek, çev. ed. İbrahim Kaya (Ankara: TÜBA, 2018), Bölüm 1 ve 2. [link]
Tartışma Soruları
- Uluslararası hukuk gerçekten "hukuk" mudur; merkezi bir yasama, yürütme ve zorunlu yargı erkinin bulunmaması hukuki bağlayıcılığı nasıl etkiler?
- Devletlerin uluslararası hukuka uyma gerekçeleri nelerdir; hukuki bağlayıcılık ile siyasi güç/çıkar arasındaki ilişki nasıl tanımlanmalıdır?
- Uluslararası hukukun ihlali durumunda uygulanan yaptırımların niteliği, iç hukuktaki yaptırım sistemlerinden nasıl farklılaşır?
Bu oturumda uluslararası hukukun özneleri olan devletler, uluslararası örgütler, bireyler ve devlet dışı aktörlere odaklanılacaktır.
Zorunlu Okumalar
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, çev. Yücel Acer, İbrahim Kaya, M. Turgut Demirtepe ve G. Engin Şimşek, çev. ed. İbrahim Kaya (Ankara: TÜBA, 2018), Bölüm 5: Uluslararası Hukukun Özneleri [link]
Tartışma Soruları
- Devlet olmanın temel unsurları (Montevideo kriterleri) günümüz uluslararası hukukunda yeterli midir; tanıma kurucu mu yoksa açıklayıcı mıdır?
- Uluslararası örgütler ve bireyler hangi koşullarda uluslararası hukukun öznesi olarak kabul edilir ve doğrudan hak/sorumluluk taşır?
- Devlet dışı aktörler (çok uluslu şirketler, silahlı gruplar, STK'lar) uluslararası hukukun öznesi midir?
Bu oturumda, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38(1). maddesinden hareketle uluslararası hukuk kurallarının nasıl oluştuğu ve kaynakları incelenecektir ve öncelikle şekli kaynaklara odaklanılacaktır.
Zorunlu Okumalar
- Uluslararası Adalet Divanı Statüsü (1945), md. 38.
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, çev. Yücel Acer, İbrahim Kaya, M. Turgut Demirtepe ve G. Engin Şimşek, çev. ed. İbrahim Kaya (Ankara: TÜBA, 2018), Bölüm 3: Kaynaklar. [link].
Tartışma Soruları
- Bir kuralın teamül hukuku hâline geldiğini nasıl tespit ederiz; devlet uygulaması ve opinio juris unsurları nasıl kanıtlanır?
- 2625 sayılı Bildiri gibi Genel Kurul kararları bağlayıcı değilse, hukuki önemleri nereden gelir?
- UAD Statüsü md. 38'de sayılan kaynaklar arasında bir hiyerarşi var mıdır; emredici kuralların (jus cogens) bu sistemdeki konumu nedir?
Bu oturumda, Uluslararası Adalet Divanı Statüsü'nün 38(1). maddesinden hareketle uluslararası hukuk kurallarının nasıl oluştuğu ve kaynakları incelenecektir ve maddi/yardımcı kaynaklara odaklanılacaktır.
Zorunlu Okumalar
- Uluslararası Adalet Divanı Statüsü (1945), md. 38.
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, çev. Yücel Acer, İbrahim Kaya, M. Turgut Demirtepe ve G. Engin Şimşek, çev. ed. İbrahim Kaya (Ankara: TÜBA, 2018), Bölüm 3: Kaynaklar. [link].
Tartışma Soruları
- Hukukun genel ilkeleri ile yargı kararları ve öğretinin uluslararası hukukun gelişimindeki tamamlayıcı ve yardımcı rolü nasıl değerlendirilmelidir?
- UAD Statüsü md. 38'de sayılan kaynaklar arasında bir hiyerarşi var mıdır?
Bu oturumda, 1969 Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi çerçevesinde uluslararası andlaşmaların oluşumu, uygulanması, yorumlanması ve hukuki etkileri ele alınacaktır. Ayrıca andlaşmalara ilişkin temel ilkeler, çekinceler, geçersizlik nedenleri ve antlaşmaların sona ermesine ilişkin hukuki düzenlemeler incelenecektir.
Zorunlu Okumalar
- Viyana Andlaşmalar Hukuku Sözleşmesi 1969, Türkçe tam metin. Okumalarınızı Kısım I, II, III (Kesim 1-2), Kısım IV ve V ile sınırlandırabilirsiniz [link].
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, çev. Yücel Acer, İbrahim Kaya, M. Turgut Demirtepe ve G. Engin Şimşek, çev. ed. İbrahim Kaya (Ankara: TÜBA, 2018), Bölüm 15: Antlaşmalar Hukuku. [link].
Tartışma Soruları
- İmza ne zaman bağlar? A Devleti, onaya tabi bir çevre andlaşmasını imzalamış fakat henüz onaylamamıştır. Bu sırada andlaşmanın korumayı amaçladığı sulak alanı tamamen kurutmaya karar verir. “Henüz taraf değilim” savunması yeterli midir? İmza ile onayın hukuki etkilerini ayırarak tartışınız. İlgili maddeler: 12, 14 ve 18.
- Çekincelerin sınırı nedir? Bir devlet, insan hakları andlaşmasına katılırken “Bu andlaşmayı yalnızca ulusal mevzuatımla bağdaştığı ölçüde uygulayacağım” beyanında bulunur. Bu beyan çekince sayılır mı; geçerli olabilir mi? Başka bir devletin itirazı, aralarında andlaşma ilişkisi kurulmasını mutlaka engeller mi? İlgili maddeler: 2/1(d), 19–21.
- İç hukuk ne zaman ileri sürülebilir? Bir devlet, yürürlükteki andlaşmayı yeni çıkardığı kanuna aykırı olduğu için uygulamayacağını açıklar. Bu durum ile andlaşmaya bağlanırken anayasal yetki kurallarının ihlal edilmiş olması arasında nasıl bir fark vardır? İlgili maddeler: 26–27 ve 46.
- Koşullar değişince yükümlülükler sona erer mi? Bir hükümet, ağır ekonomik kriz nedeniyle uzun süreli bir andlaşmanın artık ülkesinin çıkarlarına hizmet etmediğini ileri sürer. Bu durum ifa imkânsızlığı veya koşulların esaslı değişikliği sayılabilir mi? Ahde vefa ile değişime uyum arasında nasıl bir denge kurulmalıdır? İlgili maddeler: 26, 61–62.
Bu hafta resmî tatil nedeniyle ders yapılmayacaktır. Bu süreyi 7. haftanın okumalarını tamamlamak ve ara sınav hazırlığı için kullanmanız önerilir.
Bu oturumda, uluslararası hukuk düzeninin üzerinde yükseldiği temel prensipler ve bu prensiplerin devletler arasındaki ilişkileri nasıl şekillendirdiği 1970 tarihli 2625 (XXV) sayılı BM Genel Kurulu Kararı çerçevesinde ele alınacaktır..
Oturumun ikinci bölümünde, devletlerin uluslararası uyuşmazlıklarını barışçıl yollarla çözme yükümlülüğü detaylandırılacaktır. Müzakere, arabuluculuk, uzlaştırma, araştırma, tahkim ve uluslararası yargı gibi başlıca uyuşmazlık çözüm yöntemleri karşılaştırmalı olarak ele alınacaktır.
Bu oturumun sonunda öğrencilerin:
- uluslararası hukuk düzeninin temel prensiplerini belirleyebilmeleri ve bu prensiplerin kapsamını açıklayabilmeleri;
- 2625 (XXV) sayılı BM Genel Kurulu Kararının temel prensiplerin açıklanması ve geliştirilmesindeki rolünü değerlendirebilmeleri;
- egemen eşitlik, müdahale etmeme, kendi kaderini tayin ve kuvvet kullanmama ilkeleri arasındaki ilişkiyi analiz edebilmeleri;
- uyuşmazlıkların barışçıl çözümünün uluslararası hukuk bakımından taşıdığı yükümlülük niteliğini açıklayabilmeleri;
- diplomatik, siyasi ve hukuki uyuşmazlık çözüm yöntemlerini birbirinden ayırt edebilmeleri;
- uluslararası yargının devlet rızasına dayanmasının barışçıl uyuşmazlık çözümü üzerindeki sonuçlarını değerlendirebilmeleri beklenmektedir.
Zorunlu Okumalar
- Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 2625 (XXV) sayılı ve 24 Ekim 1970 tarihli Devletler Arasında Birleşmiş Milletler Antlaşması’na Uygun Şekilde Dostane Münasebetler Kurmaya ve İşbirliği Yapmaya Dair Milletlerarası Hukuk İlkeleri Hakkında Bildirisi. [link]
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, Bölüm 17: Uyuşmazlıkların Barışçıl Yollarla Çözümü.
Tartışma Soruları
- Uluslararası hukuk düzeninin temel prensipleri devlet egemenliğini koruyan kurallar mıdır, yoksa aynı zamanda devletlerin egemenliklerini kullanma biçimini sınırlandıran hukuki yükümlülükler midir?
- Devletlerin egemen eşitliği ilkesi, devletlerin uluslararası hukuk karşısında fiilen eşit oldukları anlamına gelir mi?
- Uyuşmazlıkların barışçıl yollarla çözülmesi bir sonuç yükümlülüğü müdür, yoksa devletlere yalnızca barışçıl yöntemlere başvurma yükümlülüğü mü getirir?
- Devletlerin uluslararası yargıya tabi olmasının rızalarına bağlı olması, uyuşmazlıkların barışçıl çözümü yükümlülüğünün etkinliğini ne ölçüde sınırlar?
Ara sınav 2–7. haftalarda işlenen konuları kapsar. Sınav 19:00'da başlayacaktır. Sınav yeri HADI'de duyurulacaktır.
Bu oturumda, uluslararası hukuk yükümlülüklerinin ihlalinden doğan devlet sorumluluğunun koşulları ve hukuki sonuçları ele alınacaktır. Bu çerçevede, uluslararası hukuka aykırı fiil, fiilin devlete isnadı, sorumluluğun doğması ve paylaşılması ile hukuka aykırılığı ortadan kaldıran durumlar incelenecektir.
Zorunlu Okumalar
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, “Bölüm 13: Devletin Sorumluluğu”.
Ek Kaynaklar
Tartışma Soruları
- Bir uluslararası hukuka aykırı fiil hangi koşullarda bir devlete isnat edilebilir ve bu fiilin devlete yüklediği hukuki sonuçlar nelerdir?
- Devlet organı niteliği taşımayan kişi veya grupların eylemleri hangi ölçütlere (örneğin "etkin kontrol" veya "genel kontrol") göre devlete isnat edilebilir?
- Hukuka aykırılığı ortadan kaldıran durumlar (rıza, meşru müdafaa, karşı önlemler, zorunluluk) devleti sorumluluktan ne ölçüde ve hangi koşullarda kurtarır?
Bu oturumda, BM Şartı çerçevesinde kuvvet kullanma yasağı ve bu yasağın temel istisnaları olan meşru müdafaa hakkı ile Güvenlik Konseyinin yetkilendirdiği kolektif güvenlik önlemleri ele alınacaktır. Ayrıca meşru müdafaanın hukuki koşulları ve sınırları, önleyici meşru müdafaa ve devlet dışı aktörlere karşı kuvvet kullanımı bağlamında değerlendirilecektir.
Bu oturumun sonunda öğrencilerin:
- kuvvet kullanma yasağının kapsamını ve BM Şartı sistemi içindeki yerini açıklayabilmeleri;
- meşru müdafaanın hukuka uygunluğu için aranan temel koşulları belirleyebilmeleri ve somut olaylara uygulayabilmeleri;
- Güvenlik Konseyi tarafından yetkilendirilen kuvvet kullanımı ile tek taraflı kuvvet kullanımını hukuki açıdan ayırt edebilmeleri;
- “silahlı saldırı” ve “saldırı” kavramları arasındaki ilişkiyi değerlendirebilmeleri;
- önleyici meşru müdafaa ve devlet dışı aktörlere karşı kuvvet kullanımı konularındaki farklı hukuki görüşleri karşılaştırabilmeleri beklenmektedir.
Temel Kaynak
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, Bölüm 19: Uluslararası Hukuk ve Devletlerin Kuvvet Kullanması, s. 815–836 ("Müdahale" başlığına kadar).
Zorunlu Okumalar
- Birleşmiş Milletler Antlaşması, md. 1, 2, 39–42 ve 51. [link]
- Saldırının (Tecavüzün) Tanımı, BM Genel Kurulu Kararı 3314 (XXIX) (1974), Türkçe metin. [Türkçe metin]
Önerilen Okuma
- Ayşe Nur Tütüncü ve Elif Uzun, "Bölüm 7. Uluslararası Hukukta Kuvvet Kullanımı", Uluslararası Hukuk I (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2018), s. 121–136. [link]
Tartışma Soruları
- Meşru müdafaa hakkının kapsamı, değişen güvenlik tehditleri karşısında BM Şartı’nın öngördüğü kuvvet kullanma yasağıyla nasıl bağdaştırılmalıdır?
- Devlet dışı bir aktörün saldırısı 51. madde anlamında "silahlı saldırı" sayılabilir mi?
- Güvenlik Konseyi harekete geçemediğinde kuvvet kullanma yasağının otoritesine ne olur?
Bu oturumda, ağır ve kitlesel insan hakları ihlalleri karşısında devlet egemenliği, müdahale etmeme ilkesi ve kuvvet kullanma yasağı bağlamında insancıl müdahale ve Koruma Sorumluluğu (Responsibility to Protect – R2P) ele alınacaktır. Bu çerçevede, R2P’nin gelişimi, kapsamı ve hukuki niteliği ile uluslararası toplumun sorumluluğu ve BM Güvenlik Konseyinin yetkileriyle ilişkisi değerlendirilecektir.
Bu oturumun sonunda öğrencilerin:
- insancıl müdahale ile Koruma Sorumluluğu arasındaki kavramsal ve hukuki farkları açıklayabilmeleri;
- R2P’nin ortaya çıkışını ve 2001 ICISS Raporundan 2005 Dünya Zirvesi’ne uzanan gelişimini değerlendirebilmeleri;
- R2P’nin üç sütununu ve bunların devletlerin ve uluslararası toplumun sorumlulukları bakımından anlamını açıklayabilmeleri;
- R2P’nin kapsamına giren soykırım, savaş suçları, etnik temizlik ve insanlığa karşı suçları diğer insan hakları ihlallerinden ayırt edebilmeleri;
- R2P’nin hukuki niteliğine ilişkin lex lata–lex ferenda tartışmasını değerlendirebilmeleri;
- insancıl amaçlarla kuvvet kullanımının BM Şartı ve Güvenlik Konseyi sistemi içindeki yerini eleştirel biçimde analiz edebilmeleri beklenmektedir.
Zorunlu Okumalar
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, Bölüm 19, s. 837–847 (“Müdahale” başlığı).
- Pınar Gözen Ercan, “Uluslararası Müdahale”, Şaban Kardaş ve Ali Balcı (der.), Uluslararası İlişkilere Giriş: Tarih, Teori, Kavram ve Konular, İstanbul: Küre Yayınları, 2014, s. 316–321.
Önerilen Okumalar
- Pınar Gözen Ercan, “İkinci On Yılına Girerken Koruma Sorumluluğunu Yeniden Düşünmek: Lex Ferenda Olarak R2P”, Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, 5(2), 2015, s. 165–182. [tam metin]
- 2005 Dünya Zirvesi Sonuç Belgesi, BM Genel Kurulu Kararı 60/1, par. 138–139.
Haftanın Vakası
Libya (2011): BM Güvenlik Konseyi'nin 1970 ve 1973 sayılı kararları üzerinden R2P’nin uygulanması, sivillerin korunması amacıyla kuvvet kullanımının yetkilendirilmesi ve uygulamanın R2P’nin sonraki gelişimi üzerindeki etkileri tartışılacaktır.
Tartışma Soruları
- Ağır ve kitlesel insan hakları ihlalleri karşısında uluslararası toplumun koruma sorumluluğu, devlet egemenliği ve kuvvet kullanma yasağının sınırları içinde nasıl yerine getirilebilir?
- Koruma Sorumluluğu ne ölçüde hukuki bir yükümlülük, ne ölçüde siyasi ve/veya normatif bir taahhüttür?
- İnsancıl müdahale ile Koruma Sorumluluğu arasındaki temel hukuki farklar nelerdir?
- Güvenlik Konseyi'nin yetkilendirmesi bulunmaksızın insancıl amaçlarla kuvvet kullanımı uluslararası hukuk bakımından haklı gösterilebilir mi?
- Libya müdahalesi R2P’nin uygulanmasının bir örneği olarak nasıl değerlendirilebilir?
Bu oturumda, uluslararası hukukta bireysel cezai sorumluluğun gelişimi ve Uluslararası Ceza Mahkemesinin kuruluşu, yargı yetkisi ve işleyişi ele alınacaktır. Bu çerçevede, Roma Statüsü kapsamında düzenlenen uluslararası suçlar, Mahkemenin yargı yetkisinin kapsamı ve sınırları, tamamlayıcılık ilkesi ve devletlerle iş birliği gerekliliği değerlendirilecektir.
Bu oturumun sonunda öğrencilerin:
- devletin uluslararası sorumluluğu ile bireysel cezai sorumluluk arasındaki temel farkları açıklayabilmeleri;
- uluslararası ceza hukukunun tarihsel gelişimini ve Uluslararası Ceza Mahkemesinin bu gelişim içindeki yerini belirleyebilmeleri;
- Roma Statüsü kapsamındaki temel uluslararası suçları birbirinden ayırt edebilmeleri;
- Mahkemenin yargı yetkisinin hangi koşullarda ve hangi yollarla harekete geçirilebildiğini açıklayabilmeleri;
- tamamlayıcılık ilkesinin ulusal ceza yargısı ile UCM arasındaki ilişki bakımından önemini değerlendirebilmeleri;
- resmî sıfat, devletlerin Roma Statüsü’ne taraf olup olmaması ve devlet işbirliği gibi meselelerin Mahkemenin yargı yetkisi ve etkinliği üzerindeki sonuçlarını analiz edebilmeleri beklenmektedir.
Zorunlu Okumalar
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, Bölüm 7: “Uluslararası Hukukta Bireysel ve Cezai Sorumluluk”, s. 286–293 ve 303–314 (“Uluslararası Ceza Mahkemesi” ve “Uluslararası Suçlar” başlıkları).
- Soykırım Suçunun Önlenmesine ve Cezalandırılmasına Dair Sözleşme (1948). [link]
- Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsü (1998), md. 5–8 bis, 12–17 ve 27 (gayriresmî Türkçe çeviri). [link]
Önerilen Okumalar
- Nergiz Emir, “Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Yargı Yetkisi Bakımından Saldırı Suçu”, Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 1(2), 2015, s. 118–142. [link]
- Aslan Gündüz, Milletlerarası Hukuk, uluslararası ceza hukukuna ilişkin bölüm.
Haftanın Vakası
Darfur/Sudan ve Ömer el-Beşir: BM Güvenlik Konseyi'nin Darfur’daki durumu Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne sevk etmesi üzerinden Mahkemenin Roma Statüsü’ne taraf olmayan devletler bakımından yargı yetkisi, devlet başkanlarının resmî sıfatı ve bağışıklığı ile tutuklama kararlarının uygulanmasında devlet iş birliğinin rolü tartışılacaktır.
Tartışma Soruları
- Devletlerin egemenlik ve yargı yetkileri üzerine kurulu bir uluslararası sistemde bireylerin uluslararası suçlardan doğrudan sorumlu tutulması nasıl mümkün olmaktadır?
- Tamamlayıcılık ilkesi, ulusal ceza yargısına öncelik tanırken uluslararası suçlarda hesap verebilirliğin sağlanmasına nasıl katkıda bulunur?
- Roma Statüsü’ne taraf olmayan devletlerin vatandaşları hangi koşullarda Uluslararası Ceza Mahkemesinin yargı yetkisine tabi olabilir?
- Resmî sıfatın cezai sorumluluğu ortadan kaldırmaması ilkesi ile devlet görevlilerinin uluslararası hukuktaki bağışıklıkları arasındaki ilişki nasıl değerlendirilmelidir?
- Kendi kolluk gücü bulunmayan ve tutuklama kararlarının uygulanmasında devletlere bağımlı olan bir uluslararası ceza mahkemesi ne ölçüde etkili olabilir?
Bu oturumda, zorla yerinden edilme olgusu uluslararası mülteci hukuku ve uluslararası koruma rejimleri çerçevesinde ele alınacaktır. Bu kapsamda, mülteci statüsü, geri göndermeme (non-refoulement) ilkesi, ülke içinde yerinden edilmiş kişilerin korunması değerlendirilecektir.
Bu oturumun sonunda öğrencilerin:
- 1951 Sözleşmesi çerçevesinde mülteci statüsünün temel unsurlarını açıklayabilmeleri;
- geri göndermeme ilkesinin kapsamını ve uluslararası koruma bakımından önemini değerlendirebilmeleri;
- mülteciler ile ülkeleri içinde yerinden edilmiş kişilerin hukuki durumları arasındaki temel farkları belirleyebilmeleri;
- mülteci statüsü, şartlı mülteci statüsü ve geçici koruma arasındaki temel hukuki farklılıkları değerlendirebilmeleri;
- kitlesel yerinden edilme ile Koruma Sorumluluğu arasındaki ilişkiyi analiz edebilmeleri beklenmektedir.
Zorunlu Okumalar
- Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşme (1951), özellikle md. 1 ve 33; Mültecilerin Hukuki Durumuna İlişkin Protokol (1967). [link]
- Pınar Gözen Ercan ve Selin Kul, “Ülkeleri İçinde Yerinden Edilmiş Kişilerin ve Mültecilerin Koruma Sorumluluğu Çerçevesinde Korunması”, Uluslararası İlişkiler, 18(71), 2021, s. 1–19. [tam metin]
- Galip Şimşek, Ayşe Nur Tütüncü, Elif Uzun ve Verda Neslihan Akün, “7. Ünite: Uluslararası Mülteci Hukuku”, Uluslararası Hukuk II, Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, 2013, s. 116–141. [link]
Haftanın Vakası
Türkiye’de geçici koruma rejimi: 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, özellikle md. 61, 62 ve 91 ile Geçici Koruma Yönetmeliği çerçevesinde Türkiye’nin uluslararası koruma sistemi, coğrafi sınırlamanın sonuçları ve kitlesel akın durumlarında geçici korumanın işlevi incelenecektir.
Tartışma Soruları
- Geçici koruma, kitlesel zorunlu göç durumlarında mülteci statüsünün sağladığı korumaya ne ölçüde alternatif oluşturabilir?
- Türkiye’nin sürdürdüğü coğrafi sınırlama, 1951 Sözleşmesi’nin uluslararası koruma amacı bakımından nasıl değerlendirilmelidir?
- Mülteci statüsü, şartlı mülteci statüsü ve geçici koruma arasında yapılan hukuki ayrımlar, bu statülere tabi kişilerin sahip olduğu hakları nasıl etkiler?
- Uluslararası bir sınırı geçmeyen ülkeleri içinde yerinden edilmiş kişilerin mülteci hukukunun dışında kalması hangi koruma sorunlarını ortaya çıkarır?
- Farklı zorunlu göç gruplarına farklı hukuki statüler tanınmasını haklı gösterebilecek ölçütler nelerdir?
Bu oturumun ilk kısmı öğrenci sunumlarına ayrılmıştır. Her bir öğrenci dönem başında sunmayı taahüt ettiği konuyla ilgili 20-30 dakikalık bir seminer verecektir.
Oturumun ilk bölümü öğrenci sunumlarına ayrılacaktır. Her öğrenci, dönem başında belirlediği konuda 20–30 dakikalık bir seminer verecektir.
Oturumun ikinci bölümünde, dönem boyunca incelenen konular ve vakalar ışığında ilk hafta yöneltilen “Uluslararası hukuk nedir ve neden önemlidir?” sorusuna geri dönülecektir. Yuvarlak masa tartışması üç temel tema etrafında yürütülecektir: Güç başlığı altında veto yetkisi, büyük güçlerin kuvvet kullanımı ve uluslararası yargı kararlarına uyum; Meşruiyet başlığı altında uluslararası hukukun seçici uygulanması, Uluslararası Ceza Mahkemesine yöneltilen eleştiriler ve Libya sonrasında Koruma Sorumluluğunun itibarı değerlendirilecektir. Reform başlığı altında ise BM Güvenlik Konseyinin yapısına ve veto yetkisine ilişkin öneriler, G4, Uzlaşı İçin Birlik grubu, Ezulwini Uzlaşısı, 2022 veto girişimi ve Eylül 2026 BM Genel Kurulu tartışmaları çerçevesinde karşılaştırılacaktır.
Zorunlu Okumalar
- F. Arsava, "Uluslararası Hukukta Güç ve Hukuk İlişkisi", Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 3, 2012, s. 351 vd.
- Birleşmiş Milletler Antlaşması, md. 23, 27, 108 ve 109.
Yapılacak Bireysel Araştırma
Eylül 2026 BM Genel Kurulu genel görüşmelerinde Güvenlik Konseyi reformuna ilişkin dile getirilen farklı pozisyonlar.
Tartışma Soruları
- Seçici uygulama uluslararası hukukun otoritesini zayıflatır mı, yoksa merkezî olmayan bir hukuk düzeninde bir ölçüde kaçınılmaz mıdır?
- Güvenlik Konseyi'nin meşruiyet sorunu yapısından mı, usullerinden mi, yoksa kolektif güvenlik fikrinin kendisinden mi kaynaklanır?
- Veto yetkisinin kaldırılması, sınırlandırılması ya da genişletilmesi önerilerinden hangisi hem gerçekleştirilebilir hem de meşrudur?
- Uluslararası hukuk, gücün kendini gerekçelendirmek zorunda kaldığı ortak bir dil olarak hâlâ önemli midir?
Aşağıdaki liste dersin temel kaynaklarını ve bilginizi derinleştirmek için başvurabileceğiniz ek kaynakları içerir.
Ders Kitapları
- Malcolm N. Shaw, Uluslararası Hukuk, çev. Yücel Acer, İbrahim Kaya, M. Turgut Demirtepe ve G. Engin Şimşek, çev. ed. İbrahim Kaya (Ankara: TÜBA, 2018).
- Hüseyin Pazarcı, Uluslararası Hukuk (Ankara: Turhan Kitabevi, güncel baskı).
- Aslan Gündüz, Milletlerarası Hukuk: Konu Anlatımı, Temel Belgeler, Örnek Kararlar, ed. Reşat Volkan Günel, 12. bs. (İstanbul: Beta, 2024).
- Uluslararası Hukuk I ve Uluslararası Hukuk II (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları).
Temel Uluslararası Belgeler
- Birleşmiş Milletler Antlaşması ve Uluslararası Adalet Divanı Statüsü (1945)
- İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (1948)
- Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme (1966)
Web Kaynakları